مقالات / آشنایی با نقشه های قالی در سقز
بیشتر نقشه های شهرستان سقز شامل نقوش ماهی در هم ۵ متن و ۳ متن، مران،گل وبلبل، درختی، نقشه ذل السلطان که در میان این طرح ها همان طرح ماهی در هم بیشترین کاربرد را در میان بافنده ها دارد فرشهای سقز به نام فرش بیجار هم معروفند.
بیجار و روستاهای آن در گذشته، تولید کننده قالیچه های روستایی درشت بافت و ضخیمی بودند.در دوران تحول عمومی قالیبافی در ایران این منطقه نیز به جهت وجود بافندگان ماهر خویش از حوزه نفوذ فرش شهری بی بهره نماند و قالیچه های درشت بافت تک پود به فرشهای ظریف و پرکار تبدیل شدند.
فرش بیجار دارای پشم بسیار مرغوب و رنگ های طبیعی زیبایی است که به وسیله رنگرزان محلی به دست می آید. بافته های ترنج دار و انواع مختلفی از ماهی درهم و نوعی ماهی متقارن چهار گوش ، طرح مستوفی، نقوش گلدانی و بخصوص نقش بسیار قدیمی به نام دهان اژدر از نقوش خاص فرش بیجار است یکی از طرح های متداول و امروز بیجار نقش لچک ترنج گلفرنگ است.
نقش خاص ماهی درهم در واقع از قدیمی ترین نقوش فرش ایران است که مطابق نمونه های موجود احتمالاً قدمت آن با همین ترکیب و فرم ویژه به صدها سال قبل بازمیگردد پراکندگی آن در اغلب مناطق قالی بافی ایران خود موید ریشه های قدیمی و شاید دگرگون شده اصل این طرح باشد. ترکیب اصلی این طرح از یک مربع یا لوزی به نام حوض تشکیل یافته که توسط چهار ماهی در بر گرفته شده است شاید تفاوت اساسی در ساختار این طرح در فرشهای مناطق مختلف ایران بیشتر به کوچکی یا بزرگی ماهی ها و حوض میانی مربوط می شود.
می توان گفت براساس شواهد و نمونه های موجود ماهی های مناطق شرق ایران درشت تر از نمونه های مناطق غربی و مرکزی ایران می باشد این تفاوت به ویژه در نمونه های قدیمی تر مشهود است.
قابل ذکر است که که نقوش مختلف ماهی درهم یا به صورت ذهنی بافته می شوند یا در صورت نیاز به طراحی در مناطقی همچون تبریز تنها یک واگیره آن طراحی می شود زیرا طرح اصلی به صورت تکرار بافته می شود به همین جهت انواع نقوش ماهی درهم در سبک های لچک و ترنج یا ماهی سراسری و یا ماهی پنج متن تفاوت خاصی با یکدیگر نداشته و تنها اجزاء لچک یا ترنج و سایر موارد به نحوی خاص مشخص می گردند.
تعداد رنگها در فرش دستبافت سقز در کل ۱۶رنگ می باشد ولی در حال حاضر فقط ۷یا۸رنگ کار می شود. رنگهای اصلی در فرش سقز لاکی ،سرمه ای و سفید هستند به همراه این رنگها ،رنگهای شویدی ،آبی ،آبی آسمانی ،نباتی و صورتی رنگهای ثابت در فرش دستبافت سقز می باشند.
کبری رستمی
